D Vitmini Hakkında Bilmediğiniz Gerçekler

D Vitmini Hakkında Bilmediğiniz Gerçekler

Genelde Güvenli diye korkmadan kullandığımız D Vitmini Hakkında Bilmediğiniz Gerçekler nelerdir bu yazımızda araştırmamızda bunu aktaracağız.

Hızlı Erişim

VITAMIND’NINTEDAVIDEKULLANILANFORMLARI
DIKKAT – 1 VITAMIN D TEDAVISINDE ÖNERILER
DIKKAT – 2VITAMIN D GEREKSINIMINI ARTIRAN DURUMLAR
VITAMIN D TEDAVISININ YAN ETKILERI:
D VITAMINI YETERSIZLIĞINI ETKILEYENFAKTÖRLER
YAŞAMBOYUKEMIKLERINSAĞLIĞINIKORUMAK IÇINENÖNEMLI DESTEKMADDELERI
Yaz ortasında öğle zamanı günlük Vitamin D için kaç dakika güneşlenmek gerekir?

D Vitamini Dünyada yaygın bir problem olduğu için Dünya Sağlık Örgütü D Vitamini düzeylerine bakılmaksızın tüm insanların yaşlarına uygun dozda D-Vitamini verilmesi önerilmektedir.

D vitamini isminde vitamin yamasına rağmen bir hormondur.Kemik üzerindeki etkilerinin en yaygın bilinen etkisi olmasına reğmen insan vücudunda hemen hemen her organda önemli işlevleri olduğu ortaya konmuştur.

D-Vitamininin % 80 ‘i güneş ışığı ile deri yoluyla sentezlenir.D-Vitamini içeren gıdaların az olması nedeniyle ancak alınması gereken vitaminin %10 ila 20 si besinlerden elde edilir.Yağ dokusunda toplanarak kan düzeyi sabit kalacak şekilde kana  karışan bir metabolizması vardır.

Eksiklğinin kemiklerde ve kemik gelişimde bozulmaya neden  olduğu 200 yıldır bilinmektedir.. Çocuklarda”raşitizm”  denilen ve uzun kemiklerde eğirilmeye neden olan bir hastalığa yol açar.Güneşe çıkarılmayan bebeklerde ve görülür..Yetişkinlerdee eksikliği ise”osteomelazi” denilen  kemik yumuşaklığına ,kırılganlığının artmasına ve kemik erimesine neden olur.Eksikliğinde yetişkinlerde Diyabet,astım,multipi skleros psoriasis deprasyon gibi hastalıklarla ilişkisi ortaya konmuştur.Ancak sözkonusu hastalıkların D vitamini tedavisiyle ilgili çalışmalar devam etmektedir..D Vitamini eksikliği tüm dünyada görülen bir halk sağlığı sorunudur.Güneş ışığından faydalanmamanın bunun önemli bir sonucu olduğu düşünülmektedir.

Deriden D Vitamini sentezlenebilmesi için Güneş ışığının 290 nm dalga boyunda olması  gereklidir.Bu Dalga boyunda budalga boyunun ülkemizde bulunduğu mevsim Mayıs Ve  Ekim ayları arasında ulaşır.Kasım ve Nisan ayları arasında ülkemizin bulunduğu enlemdeki bölgelerde deriden güneşten D vitamini sentezlenmesi olmaz. Günün belirli saatlerinde buda 11 ile 15 arasında güneş ışığından faydalanılır. Örneğin Antalyada 17-18 saatleri arasında güneşlenmeyle D-Vitamini sentezi olmaz.D vitamini sentezi için belli aylarda ve belli saatlerde güneşe birkaç dakika maruziyet yeterli değildir.Güneş kremi olmaksızın cam veya tül arkasından değil doğrudan bacaklar kollar ve yüz güneşe  yani vücudun en az yüzde 20 si maruz kalmalıdır.Buda yetmes belli aylarda, belli saatlerde uygun kıyafetlerle cildiniz pembeleşinceye kadar güneşlenmeniz  gerekmektedir.Cildi beyaz olanlarda bu süre 15-20 dk.dır, cilt koyulaştıkça 30-45 dakika güneşlenme anlamına gelir.

Bu koşullarda güneşlenen bir kişi günde yaklaşık 3000 İÜ D vitamini sentezleyebilir. Mayo ile bütün gün güneş kremi olmadan güneşlenildiğinde ortalama 20000 iü d vitamini sentezlenir. Ciltteki mekanizmalar cilt koyulaştıkça d vitamini sentezini durdurur.Bu dermetogların kanser yaptığı için “güneşten uzak durun” dediği saatlerdir.

VITAMIN D’NIN TEDAVIDE KULLANILAN FORMLARI:

Damla:En yaygın kullanılan 15ml şişede bulunan 50000 İÜ damla formudur ve 1 seferde tamamıalınmalıdır.  10damla = 1000 İÜ içerir.Vitamin D3 damla formu ekmek üzerine dökülerek alınabilir. Suya dökülmemelidir, çünkü cam bardağa yapışabilir ve yararlanılmamış olur.Ampul:Devit 3 ampul formunda 1ml= 300000 İÜ Vitamin D3 bulunur. Günümüzde metabolik yüklenmeye neden olabilecek budoz tedavi için önerilmemektedir. Sprey: Vitamin D tedavisinde diğer formlarda mevcuttur. Oralsprey/puf  formları oral olarak, ağız mukozasından emilecek şekilde püskürtülerek uygulanır. Vitamin D3 -1 spreyleme 500 İÜ/ veya Vitamin D3 puf 400 İÜ içermektedir.Tablet: Yurt dışında yaygın olarak 1000-2000-5000 İÜ Vitamin D3 kapsül formu bulunur.Yaygın olarak kullanılan kalsiyum ve Vitamin D’yi kombine eden tablet veya efervesan tablet formu ve değişik kombinasyon formlarıdır (magnezyum,kalsiyum, çinko vb.).Aktif Vitamin D türevleri bulunmaktadır. Vitamin D metabolizmasının bozulduğu bazı durumlarda kullanılır. Glukokortikoide bağlı osteoporoz, Enflamatuvar hastalıklar, çok yaşlı hasta ve organ transplantı geçirenlerde önerilebilir.

DIKKAT – 1 VITAMIN D TEDAVISINDE ÖNERILER

  • • Erişkinde eksiklik saptanmadan Vitamin D  replasman tedavisi verilmesi önerilmez.
  • • 70 yaş üzerinde ölçüm yapılmaksızın destek verilebilir.
  • • Vitamin D’ningüvenli doz aralığı:VitaminD3 için 2000 IÜ/ güngüvenlidir. Aktif Vitamin D deriveleri için 50mcg/gün güvenlidir.
  • • Vitamin D için yan etki oluşturmayan doz günde 10000 İÜ.

DIKKAT – 2VITAMIN D GEREKSINIMINI ARTIRAN DURUMLAR

•Obezite
• Emilim Bozuklukları
• Vitamin D metabolizmasını etkileyenilaç kullanımı durumunda Vitamin D gereksinimi 2-3X artabilir.Yükleme dozu 100000İÜ/ 8 hafta uygulanabilir. İdame dozu: 3000-6000 İÜ/gün olarak sürdürülebilir.TAKIP:Yükleme dozu uygulandıktan 2 ay sonra, tedavinin 3. ayında 25OHD ve kalsiyum düzeyi ölçümüönerilir. 25O HD düzeyi <30ng/ml ise tedavi uyumsuzluğu veya emilim bozukluğu düşünülmelidir. Yükleme tedavisinin tekrar uygulanması gerekebilir.

DIKKAT – 3:Çok yüksek doz, tek doz olarak verilen yıllık Vitamin D kullanılan çalışmalarda kalça kırık riskinde artış bildirilmiştir.300000 İÜ ampul formu kesinlikle önerilmemektedir .

VITAMIN D TEDAVISININ YAN ETKILERI:

Serum 25OHD>80ng/ml ise yan etki görülebilir.

• İdrarda kalsiyum atılımının artması
• Kan kalsiyumunun artması
• Bulantı, kusma
•Dengesizlik-kırık risk artışı vb.

Vitamin D zehirlenmesi , hiperkalsemi bulguları ile ilişkilidir.Böbrek taşları ve böbrekte kalsifikasyon (kireçlenme), böbrek dışıyumuşak doku kalsifikasyonları, damar kalsifikasyonlarına nedenolabilir.

Bütün bu şartlar göz önüne alındığında dünyada  D vitamini eksiklğinin nedeni anlaşılabilir.Bütün dünyada bu durum yaygın olduğu için Dünya Sağlık Örgütü insanları ayırmadan yaşantısına ve yaş durumuna göre D vitamini verilmesini önermektedir.

Kuzey ülkelerinde güneşi az olan ülkelerde bu durumun yaygın olması nedeniyle süt,margarin gibi ürünlere d vitamini ile zenginleştirilmesi halk sağlığı için yaygın bir yöntemdir.

Yalnızca yüksek riski olan kişilerde (yaşlılar, koyu cilt rengi nesahipolanlar , Obezite, Vitamin D metabolizmasını hızlandıran ilaç kullanımı, güneşe yetersiz maruziyet , Osteoporoz, Nontravmatik (spontan) kırıkoluşumu Osteomalazi, Malabsorbsiyon sendromları, kronik böbrek yetmezliği, kronik karaciğer hastalıkları, Hiperpa ratiroid hastaları gibi) ölçülmesi önerilir.Dünya sağlık örgütü D vitamini eksikliğinin önlenmesi için çocuklara 400 IU, yetişkinlere minimum 800 IU D vitamin günlük alımı önermektedir. D vitamin eksikliği tespit edilmiş kişilerin hekim kontrolü altında tedavi olmaları gereklidir.

D vitamini eksikliği tedavisindeki yanlış anlamalar  ciddi problemlere yol açabilir. İhtiyaçtan fazla doz alınmasının (yükleme dozunu haftada 50000 IU den fazla olması) D vitamini zehirlenmesine yol açabileceği akılda tutulmalıdır. D vitamini tedavisi uygulaması: 25OHD<20ng/ml

Vitamin D’nin osteoporoz tedavisinde yeri: her osteoporoz tedavisinin etkinliğini arttırmak için kesinlikle önerilmektedir.Kalsiyum+Vitamin D osteoporoz tedavisinin temelidir. Hangi ilaç verilirse verilsin Kalsiyum+Vitamin D eklenmelidir.Kalsiyum+Vitamin D eksikliği tedavi başarısızlığına neden olur! Kalsiyum+Vitamin D, Femur kırığı riskini özellikle yaşlılarda azaltmaktadır. Vitamin D ile yapılan tedavinin, kalsiyumla birlikte veya tek başına, yaşlılarda kalça kırığı riskini %26 ve diğer kırıkların riskini ise%23 oranında azalttığı ortaya konulmuştur.Kalsiyum+Vitamin D, Yaşlılarda ve  osteoporozlu hastalarda muhakkak önerilir.

D VITAMINI YETERSIZLIĞINI ETKILEYEN FAKTÖRLER:

Yaşlanma:7 – dehidrokolesterol sentezi azalır, Obezite, Cilt koruyucu kremler: SPF (koruma faktörü) 8: %92,5, SPF 15: %99 oranında sentezi azaltır.Coğrafi olarak bulunulan enlem:37 derece kuzey enlem üstünde ise güneş ışıkları dik olarak gelmez. Kış güneşi: Kasım –Mart sonu arası: Vitamin D sentezi yok yada yetersizdir.Giyim şekli (kapalı), Beslenme ile Vitamin D’nin yeterli alınmaması (Vitamin D, yumurta sarısı, yağlı balık, balık yağı, tereyağında bulunur), barsakta emilim bozukluğu, son yıllarda emilimi etkileyenmide-barsak rezeksiyon cerrahisi, Böbrek veya karaciğer yetmezlikleri, Antikonvülzan, kortizon, vb.ilaçlar D vitamininin metabolizmasını olumsuz etkiler.

YAŞAM BOYU KEMIKLERIN SAĞLIĞINI KORUMAK IÇIN EN ÖNEMLI DESTEKMADDELERI:

1. Kalsiyum,

2. VitaminD ve

3. Protein+Diğer Mikro besinlerdir.

Yaşam boyu dengeli beslenmenin kemik sağlığında önemi 1. sırada gelmektedir. Ancak Vitamin D açısından güneş ışınları en önemli doğal kaynağı oluşturmaktadır. Beslenme ile Vitamin D alımı kısıtlı olabilmektedir(tereyağı, yumurta, balık, karaciğer vb.).Güneşlenme ile Vitamin D ilişkisi: Vitamin D’nin deride sentezlenmesi için güneş ışınlarının dik açıya yakın gelmesi gerekir. Bu nedenle kışın, sabah erken veya akşamüstü güneşi yeterli etkili değildir. Kasım ile Nisan başına kadarki sürede Vitamin D içinde istek alınması önerilir. Güneşlenme için 11.00 ile 15.30 arasındaki saatler uygun olabilir. Öğlen güneşinin Vitamin D için yararlı ancak deri açısından zararlı olabileceği göz nünde bulundurulmalıdır.

52- Nisan-Mayıs 2017 Vitamin D sentezi için derinin cm2’si ve güneşlenmenin süresi de  önemlidir. Coğrafi enlem, 2. Kişinin genç/yaşlı olması ve 3. Güneş gören yüzey alanı (maruziyet) belirleyicidir.Hangi enlemde, hangi aylarda, hangi saatlerde ne kadar Vitamin D sentezinin gerçekleşebileceğini bildiren haritalar bulunmaktadır. Kabaca Nisan ile Ekim sonu arasındaki dönemde yüz ve kolların, kısa kol ile güneş ışınlarına günlük 15 dakikalık bir maruziyeti Vitamin D açısından büyük bir öneme sahiptir.Bu saatlerden sağlık endişesi nedeniyle genellikle kaçınılması,cildi koruma kaygısı, kapalı binalarda çalışma koşulları, kültürel etkenler,örtünme, güneşten yararlanmayı engellemektedir. Cam arkasından VitaminD sentezlenemeyeceği unutulmamalıdır .Osteomalasi Kan Vitamin D  düzeyinin çok düşük olası sonucu gelişenbir kemik hastalığıdır. Bu düzey 25O HD< 12.5ng/ml’nin altıdır. Kemik yapısında oluşan değişiklikler yumuşama olarak tanımlanır, kemiklerde de formiteler,ağrı, kırık ve kas kuvvetsizliği ile ilişkilidir. Eskiden güneş ışığını yeterli derecede görmeyen çocuklarda ortaya çıkan tablo raşitizm olarak bilinirdi. Osteomalasi osteoporoz ile birlikte veya ayrı bulunabilir. Kırık riski artmıştır. Ayrıca Vitamin D yetersizliğinde hipokalsemi belirtileri gelişebilir:Uyuşma, karıncalanma, kasılma vb. Vitamin D ve kas kuvveti ile denge ve düşme arasındaki ilişki Son yıllarda Vitamin D’nin kas fonksiyonu ve düşme riski ile bağlantısı olduğu ortaya konulmuştur.Kas dokusunda D vitamini reseptörleri bulunmaktadır ve bu reseptörler uyarıldığında protein sentezi ve bununla bağlantılı olarak kas hücresinin büyümesi de uyarılır.25(OH)D serum düzeylerinin yüksek olduğu 60 yaş üzerindeki kadın ve erkeklerde ayağa kalkma ve yürüme hızının yüksek olduğu saptanmıştır.Düşük Vitamin D düzeyi 4x artmış düşme riski ile anlamlı ilişkisi gösterir.Aktif Vitamin D türevleri yaşlılarda kas kuvvetini artırır ve düşmeleri azaltır.D vitamini ile yapılan çalışmalarda D vitamini ile yapılan tedavinin düşme riskini ortalama %22 azalttığı gösterilmiştir.Kas ve sinir hücrelerinde Vitamin D resptörleri bulunur ve bunlar yaşla azalma gösterir.Yaşlılarda bazı kas lifleri Vitamin D tedavisi ile artar.65 yaş üzerinde, fiziksel performans olarak, Vitamin D yüksek olanlarda belirgin daha yüksek performans ve el sıkma gücü gözlenmiştir.Genel olarak yaşlılarda Vitamin D’nin alımı ve serum düzeyi bunun altında bulunmaktadır. Bu nedenle yaşlı bireylerin Vitamin D desteğine gereksinimi bulunmaktadır.Vitamin D, kırık riski bulunan osteopenik veya osteoporotik kadınlarda önerilmelidir. Kombine destek tedavisi 800 IU Vitamin D ve 1000-1200 mg kalsiyumun günlük alınmasını amaçlarken özellikle risk taşıyanlar hedeflenmelidir.Vitamin D ve kalsiyum desteği verilirken renal yetersizliği bulunanlarda dikkatli olunmalıdır. Yüksek dozda tedavilerde hiperkalsemi ve ileride böbrek fonksiyon bozukluğu tehlikesi bulunmaktadır.Kalsiyum ve Vitamin D genellikle birlikte kullanılır. Vitamin D düzeyinin ölçülmesi ve yetersizliğin tedavi edilmesi önerilmektedir.Vitamin D yaygın olarak bütün dünyada yetersizdir. Bu yüksek D vitamini yetersizliği düşme ve kırıkların birçoğunun D vitamini destekleri ile önlenebileceğini düşündürmektedir. Bu göreceli olarak kolay uygulanabilir bir halk sağlığı yöntemi olabilir.

Yaz ortasında öğle zamanı günlük Vitamin D için kaç dakika güneşlenmek gerekir?

  • 1.Coğrafi enlem
  • 2.Kişiningenç/yaşlı olması
  • 3.Güneşgörenyüzeyalanı (maruziyet)belirleyicidir
  • Yüz ve eller:Derinin%12’si
  • Kısakollugiysi:Derinin%26’sı
  • Şortve tişört:Derinin%46’sı
  • Mayo:Derinin%72’si
  • Örneklenirse ekvatora yakın bir yerde, genç kişi, yatar konumda mayo ile güneşlenerek sadece 7 dakikada günlük Vitamin
  • Dgereksinimini karşılayabilir. Bu süre daha kuzeyde ayakta güneşlenerek 28 dakikada karşılanabilir. Diğer yandan daha yaşlı bir kişide bu süre 84 dakikaya çıkabilir. Maruziyet kısıtlı bir deri bölgesinden geçekleştiği takdirde süreler uzar. Obez ve esmer ciltlerde de süre uzar.

  • Prof.Dr.DilekGogasYavuz

  • MarmaraÜniversitesiTıpFakültesi
  • Endokrinoloji ve Metabolizma
  • Bilim Dalı Öğretim Üyesi